Το πικρό μέτρο του κόσμου

του Νίκου Ξυδάκη


Για τον Σπύρο Παντ. Μπουκάλα, ετών 20

Αβάσταχτη. Ανείπωτη. Αδιανόητη. Απαρηγόρητη. Κι εντούτοις πικρό μέτρο του κόσμου. Η απώλεια, μάλιστα η απώλεια του παιδιού, η απώλεια του παλικαριού, είναι η μόνη που δίνει το μέτρο να ζυγίσεις τις άλλες θλίψεις, τις άλλες έγνοιες, τις ήττες και τις καταστροφές, συλλογικές, κοινωνικές, ιστορικές· να τις μετρήσεις με τα σταθμά του πόνου, που ξεπερνά τον άνθρωπο και τον ορίζει. Που του θυμίζει τι είναι. Οναρ σκιάς.

Πώς θα ζήσουν οι γονείς; Το γοερό ερώτημα μ’ έσκισε στο τηλέφωνο. Πώς θα ζήσουν η Σάσα και ο Παντελής χωρίς τον Σπύρο; Πώς επιζεί ο γονιός που χάνει το εικοσάχρονο παιδί του; Ακαριαία μπήκα στη θέση των συντέκνων, έχω παιδί στην ίδια ακριβώς ηλικία, κι έπεσα στα γόνατα ξέπνοος άλαλος μουσκεμένος, σε μια σκοτεινή εσοχή, να μη με βλέπει μάτι. Ακουγα στο κινητό τον άνεμο της Ελευσίνας, και τον γόο. Είδα μπροστά μου πρόσωπα βρεφών και νηπίων, την πρωτότοκη στο Αιγαίο, γκριμάτσες, τσουλούφια, φακίδες, επικά βαφτίσια με κλαρίνα του βάλτου, ποδοσφαιρικές φανέλες, είδα τους εαυτούς γονείς ν’ ασπρίζουν και τα νήπια να αντρεύουν και να σαλπάρουν, άκουσα μπουζουκομπαγλαμάδες σε συμπόσια, άκουσα υποβλητικούς τον Μάντη και τον Πάνθηρα, την Ευδοκία και τον Αλγόρυθμο, άκουγα, έβλεπα, μύριζα, η ζωή περνούσε με αστραπές και μαστιγώματα της μνήμης. Η ζωή. Μπροστά στον θάνατο ψελλίζουμε στερεοτυπικά, μπροστά στον θάνατο του παλικαριού σώνεται ακόμη και το ψέλλισμα, σβήνει κάθε στερεότυπο. Δεν ψελλίζω τίποτε.

Σκέφτομαι μόνο ότι ο ποιητής πατέρας έχει γράψει τόσο βαθιά, τόσο συμπονετικά, για την απώλεια, το πένθος και τον θάνατο, ζυμωμένος μαζί τους από παιδί, μα πάντα δοσμένος της ζωής. Τούτο, του 2009 («Σύνοψη». Παντελής Μπουκάλας, Ρήματα):

Μια μεταφορά ο βίος
Κυριολεκτικά

Ακάθεκτα περνούν τα χρόνια μας τα στάσιμα
ένας αέρας πες ένας αέρας. Ούτε.
Εκείνος, μια θ’ αναστήσει τη φωτιά
μόλις που σβήνει
μια τα καράβια θα τα κινδυνέψει
μια πιο αψύ θα κάνει το κρασί.
Αέρας το λοιπόν.
Αφού το λες.
Φυσάει και φεύγει.
Απ’ την πληγή δεν απομένει παρά η μνήμη της,
λειψή κι εκείνη,
μακρινή. Τότε. Θυμάσαι. Δεν θυμάσαι;
Τότε που έφυγε ο…
Ο;
Ολα τα συνοψίζει ο θάνατος

Ολα;

Αύριο, Πέμπτη, 18/8/2011, στις 16:00 στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών αποχαιρετάμε τον Σπύρο

Το πικρό μέτρο του κόσμου

του Νίκου Ξυδάκη


Για τον Σπύρο Παντ. Μπουκάλα, ετών 20

Αβάσταχτη. Ανείπωτη. Αδιανόητη. Απαρηγόρητη. Κι εντούτοις πικρό μέτρο του κόσμου. Η απώλεια, μάλιστα η απώλεια του παιδιού, η απώλεια του παλικαριού, είναι η μόνη που δίνει το μέτρο να ζυγίσεις τις άλλες θλίψεις, τις άλλες έγνοιες, τις ήττες και τις καταστροφές, συλλογικές, κοινωνικές, ιστορικές· να τις μετρήσεις με τα σταθμά του πόνου, που ξεπερνά τον άνθρωπο και τον ορίζει. Που του θυμίζει τι είναι. Οναρ σκιάς.

Πώς θα ζήσουν οι γονείς; Το γοερό ερώτημα μ’ έσκισε στο τηλέφωνο. Πώς θα ζήσουν η Σάσα και ο Παντελής χωρίς τον Σπύρο; Πώς επιζεί ο γονιός που χάνει το εικοσάχρονο παιδί του; Ακαριαία μπήκα στη θέση των συντέκνων, έχω παιδί στην ίδια ακριβώς ηλικία, κι έπεσα στα γόνατα ξέπνοος άλαλος μουσκεμένος, σε μια σκοτεινή εσοχή, να μη με βλέπει μάτι. Ακουγα στο κινητό τον άνεμο της Ελευσίνας, και τον γόο. Είδα μπροστά μου πρόσωπα βρεφών και νηπίων, την πρωτότοκη στο Αιγαίο, γκριμάτσες, τσουλούφια, φακίδες, επικά βαφτίσια με κλαρίνα του βάλτου, ποδοσφαιρικές φανέλες, είδα τους εαυτούς γονείς ν’ ασπρίζουν και τα νήπια να αντρεύουν και να σαλπάρουν, άκουσα μπουζουκομπαγλαμάδες σε συμπόσια, άκουσα υποβλητικούς τον Μάντη και τον Πάνθηρα, την Ευδοκία και τον Αλγόρυθμο, άκουγα, έβλεπα, μύριζα, η ζωή περνούσε με αστραπές και μαστιγώματα της μνήμης. Η ζωή. Μπροστά στον θάνατο ψελλίζουμε στερεοτυπικά, μπροστά στον θάνατο του παλικαριού σώνεται ακόμη και το ψέλλισμα, σβήνει κάθε στερεότυπο. Δεν ψελλίζω τίποτε.

Σκέφτομαι μόνο ότι ο ποιητής πατέρας έχει γράψει τόσο βαθιά, τόσο συμπονετικά, για την απώλεια, το πένθος και τον θάνατο, ζυμωμένος μαζί τους από παιδί, μα πάντα δοσμένος της ζωής. Τούτο, του 2009 («Σύνοψη». Παντελής Μπουκάλας, Ρήματα):

Μια μεταφορά ο βίος
Κυριολεκτικά

Ακάθεκτα περνούν τα χρόνια μας τα στάσιμα
ένας αέρας πες ένας αέρας. Ούτε.
Εκείνος, μια θ’ αναστήσει τη φωτιά
μόλις που σβήνει
μια τα καράβια θα τα κινδυνέψει
μια πιο αψύ θα κάνει το κρασί.
Αέρας το λοιπόν.
Αφού το λες.
Φυσάει και φεύγει.
Απ’ την πληγή δεν απομένει παρά η μνήμη της,
λειψή κι εκείνη,
μακρινή. Τότε. Θυμάσαι. Δεν θυμάσαι;
Τότε που έφυγε ο…
Ο;
Ολα τα συνοψίζει ο θάνατος

Ολα;

Αύριο, Πέμπτη, 18/8/2011, στις 16:00 στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών αποχαιρετάμε τον Σπύρο

"Να συνεχίσεις να γράφεις"

Το σχόλιο στο προηγούμενο πόστ είναι ένα σκούντημα στον ώμο… «Προχώρα!». Σαν να μην έχω δικαίωμα να μην προχωρήσω, σαν να μην έχω δικαίωμα να μην γράφω…
Η ελευθερία του να γράφεις όπως θέλεις, όσο θέλεις, για ό,τι θέλεις έχει γίνει, με τα χρόνια, ευθύνη! Μεγάλη… Και η αλήθεια είναι, όπως έχω ξαναπεί, ότι εδώ και καιρό με έχει παρασύρει η δύναμη των κοινωνικών δικτύων και κυρίως του twitter και έχω παραμελήσει αρκετά, αυτό εδώ, το πρώτο μου καράβι! Ομως αυτή η δύναμη – των 140 χαρακτήρων – είναι απίστευτα ισχυρή, απείρως ισχυρότερη από τα blogs αλλά και έτη φωτός από εκείνη των παλιών, παραδοσιακών ΜΜΕ. Είναι μια δύναμη παρεμβατική αλλά ελάχιστα αναλυτική. Κι αυτό είναι το μόνο της μειονέκτημα. Για όλα τα άλλα την τρέμουν. Την τρέμουν τα καθεστώτα της Ανατολής, τώρα άρχισαν να την τρέμουν και οι ολιγαρχίες της Δύσης, όπως η Βρετανία.
Ερχονται καιροί ακόμη πιο δύσκολοι αλλά και εξαιρετικά ενδιαφέροντες.
Οι θάλασσες που πλέουμε είναι φουρτουνιασμένες και τα ρεύματα μας πηγαίνουν σε άγνωστους προορισμούς, σε ταξίδια που δεν είχαμε καν φανταστεί και ήμασταν ελάχιστα προετοιμασμένοι.
Χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον όσο ποτέ.
Χρειαζόμαστε τις παλιές και, κυρίως, τις νέες μας κοινότητες.
Χρειαζόμαστε μια νέα, με τους δικούς μας όρους αυτή τη φορά, παγκοσμιοποίηση καθώς η προηγούμενη έχει αποτύχει και τις συνέπειες αυτής της αποτυχίας τις λουζόμαστε όλοι μας.
Ο,τι δεν αλλάζει ριζικά πεθαίνει. Με έναν θάνατο αργό και βασανιστικό μέσα στην αγωνία και την ανασφάλεια.
Την ίδια στιγμή γεννιέται το καινούργιο. Εχει ήδη ξεμυτίσει.
Και γι αυτό το καινούργιο η ευθύνη του να γράφεις και να προχωράς γίνεται μεγαλύτερη.
Αλλωστε η Ευθύνη πήγαινε πάντοτε χέρι-χέρι με την Ελευθερία!
Προχωράμε λοιπόν!

Υ.Γ. Δεν είχα αποσώσει το ποστ αυτό και μαθαίνω για τον χαμό του Σπύρου, του γιου του Παντελή Μπουκάλα. Συντριβή!


“…Κανένα ποίημα ποτέ του δεν υψώθηκε / και δεν θα υψωθεί / όσο χελιδονάκι ταπεινό χωμάτινο / που απ’ το πολύ το μαύρο του / ολολευκαίνεται // Κανένα // Γι’ αυτό και συνεχίζουμε να γράφουμε

(από τα “Ρήματα” του Παντελή Μπουκάλα)