Ιστορική απόφαση του Ευρωκοινοβουλίου για πλήρη απαγόρευση της μεταλλείας με τη χρήση κυανίου σε όλη την Ε.Ε.!

Την πλήρη απαγόρευση της μεταλλείας με τη χρήση κυανιδίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζητά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο από την Κομισιόν με μια ιστορική του απόφαση που έλαβε σήμερα, 5 Μαϊου 2010. Η απόφαση έχει τεράστια σημασία για τη χώρα μας όπου προωθούνται τρία προγράμματα μεταλλουργίας χρυσού με κυάνιο, σε Χαλκιδική, Ροδόπη και Έβρο, αλλά απειλείται και από αντίστοιχα προγράμματα στη γειτονική Βουλγαρία.

Η πρόταση ψηφίσματος που κατατέθηκε από κοινού από μέλη όλων των παρατάξεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου – μεταξύ των οποίων οι Έλληνες Κρίτων Αρσένης, Θεόδωρος Σκυλακάκης, Νίκος Χουντής και Μιχάλης Τρεμόπουλος – έγινε δεκτή από τη συντριπτική πλειοψηφία του σώματος με 488 ψήφους υπέρ, 48 κατά και 57 απουσίες. Η διατύπωση είναι σαφέστατη και δεν αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες. Το Ευρωκοινοβούλιο διαπιστώνει την ανεπάρκεια της υπάρχουσας νομοθεσίας να προστατεύσει αποτελεσματικά το περιβάλλον και τη δημοσια υγεία και:

  • ζητεί από την Επιτροπή να εισαγάγει πλήρη απαγόρευση της μεταλλείας με τη χρήση κυανιδίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση πριν από το τέλος του 2011, δεδομένου ότι αυτός είναι ο μόνος ασφαλής τρόπος για την προστασία των υδάτινων πόρων μας από τη ρύπανση με κυανίδια από μεταλλευτική δραστηριότητα.
  • λαμβάνει υπόψη τις σχετικές πρωτοβουλίες στο πλαίσιο των συστημάτων της ΕΕ και των Ηνωμένων Εθνών, και παροτρύνει ένθερμα για την ανάπτυξη και την εφαρμογή ασφαλέστερων εναλλακτικών μεθόδων μεταλλείας -ιδίως χωρίς τη χρήση κυανιδίων.
  • ζητεί από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να μην υποστηρίζουν, άμεσα ή έμμεσα, μεταλλευτικά σχέδια που περιλαμβάνουν μεθόδους με τη χρήση κυανιδίων στην ΕΕ, μέχρι να εφαρμοστεί η γενική απαγόρευση, ούτε να υποστηρίζουν τέτοια σχέδια σε τρίτες χώρες.
  • ζητεί από την Επιτροπή να προτείνει τροποποίηση της ισχύουσας νομοθεσίας για τη διαχείριση αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας, προκειμένου να επιβληθεί σε όλες τις επιχειρήσεις εκμετάλλευσης η υποχρέωση ασφάλισης για τις προκαλούμενες ζημίες και για την κάλυψη όλων των δαπανών αποκατάστασης της αρχικής γεωλογικής και χημικής κατάστασης του περιβάλλοντος σε περίπτωση ατυχήματος ή αστοχίας.

Σε μια τελευταία τροπολογία που ψηφίστηκε, το Ευρωκοινοβούλιο:

  • ζητεί από την Επιτροπή να ενθαρρύνει τον αναπροσανατολισμό της οικονομίας στις περιοχές στις οποίες απαγορεύτηκε η μεταλλεία με τη χρήση κυανιδίων, με κατάλληλη οικονομική στήριξη στις εναλλακτικές οικολογικές βιομηχανίες, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τον τουρισμό.

Η απόφαση αυτή αποτελεί μια μεγάλη νίκη για τους πολίτες και τις οργανώσεις που εδώ και χρόνια προσπαθούσαν να αναδείξουν τους κινδύνους της χρήσης κυανίου στις μεταλλευτικές δραστηριότητες. Ακολουθεί το κείμενο του ψηφίσματος:

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τη γενική απαγόρευση της εφαρμογής τεχνικών εξόρυξης με χρήση κυανιδίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

– έχοντας υπόψη το άρθρο 191 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ,

– έχοντας υπόψη την αρχή της πρόληψης, όπως ορίζεται στη Διακήρυξη του Ρίο για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη, καθώς και στη Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα που συνάφθηκε τον Ιούνιο του 1992 στο Ρίο Ιανέιρο,

– έχοντας υπόψη τους περιβαλλοντικούς στόχους της οδηγίας 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000 για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων («οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα»),

– έχοντας υπόψη την οδηγία 2006/21/EK του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2006 , σχετικά με τη διαχείριση των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας, η οποία προβλέπει τη χρήση κυανιδίων στην εξορυκτική βιομηχανία και ταυτόχρονα ορίζει μέγιστα επιτρεπτά επίπεδα κυανιδίων,

– έχοντας υπόψη την οδηγία 2003/105/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2003, για την τροποποίηση της οδηγίας 96/82/ΕΚ του Συμβουλίου (Σεβέζο ΙΙ) σχετικά με την αντιμετώπιση των κινδύνων μεγάλων ατυχημάτων σχετιζόμενων με επικίνδυνες ουσίες, όπου αναφέρεται ότι […] ορισμένες δραστηριότητες αποθήκευσης και επεξεργασίας κατά την εξόρυξη […] ενδέχεται να έχουν σοβαρές επιπτώσεις,

– έχοντας υπόψη την οδηγία 2004/35/EK του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη, με βάση την οποία τα κράτη μέλη μπορούν, εφόσον αποδεικνύεται ότι πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις, να μην καταλογίζουν στους φορείς εκμετάλλευσης το κόστος της βλάβης που προκαλείται στο περιβάλλον,

– έχοντας υπόψη το 18μηνο πρόγραμμα της Ισπανικής, της Βελγικής και της Ουγγρικής Προεδρίας και τις προτεραιότητές του σε σχέση με την πολιτική για τα ύδατα και τη βιοποικιλότητα,

– – έχοντας υπόψη τα μέτρα που έλαβε η Δημοκρατίας της Τσεχίας για τη γενική απαγόρευση των τεχνικών με χρήση κυανιδίων στο πλαίσιο της τροποποίησης του Νόμου περί Μεταλλείας, 44/1988, το 2000, καθώς και την τροποποίηση του ουγγρικού Νόμου περί Μεταλλείας, 48/1993, το 2009, στο πλαίσιο της οποίας θεσπίζεται γενική απαγόρευση των τεχνικών εξόρυξης με χρήση κυανιδίων στην ουγγρική επικράτεια, όπως επίσης το γερμανικό νομοθετικό διάταγμα του 2002 για την απαγόρευση της εξόρυξης με εκχύλιση κυανιδίων,

– έχοντας υπόψη το άρθρο 115, παρ. 5 του Κανονισμού του,

Α. λαμβάνοντας υπόψη ότι ο ΟΗΕ κήρυξε το 2010 Διεθνές Έτος Βιοποικιλότητας και κάλεσε για παγκόσμια δράση το 2010 με στόχο τη διαφύλαξη της ποικιλίας των ζωικών μορφών στη γη,

Β. λαμβάνοντας υπόψη ότι τα κυανίδια είναι χημικές ουσίες υψηλής τοξικότητας που χρησιμοποιούνται στην εξόρυξη χρυσού και κατατάσσονται στους κύριους ρυπαντές σύμφωνα με το Παράρτημα VIII της οδηγίας πλαισίου για τα ύδατα, μπορούν δε να έχουν καταστροφικές και αναντίστρεπτες επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον και, συνεπώς, στη βιοποικιλότητα·

Γ. λαμβάνοντας υπόψη ότι στην κοινή τους θέση σχετικά με τη βιώσιμη μεταλλεία, που εξέδωσαν κατά τη 14η συνάντησή τους στις 25 Μαΐου 2007 στην Πράγα (Τσεχική Δημοκρατία), οι Υπουργοί Περιβάλλοντος των κρατών της Ομάδας του Βίζεγκραντ (Τσεχική Δημοκρατία, Ουγγαρία, Πολωνία και Σλοβακία) εκφράζουν ανησυχία σχετικά με τις επικίνδυνες τεχνικές που εφαρμόζονται και σχεδιάζονται για τις μεταλλευτικές δραστηριότητες στα διάφορα ορυχεία στην περιοχή, οι οποίες ενέχουν σημαντικό κίνδυνο για το περιβάλλον, με πιθανές συνέπειες σε διασυνοριακό επίπεδο·

Δ. λαμβάνοντας υπόψη ότι στο πλαίσιο της Σύμβασης της Σόφιας σχετικά με το συντονισμό για την προστασία και την αειφορική εκμετάλλευση του ποταμού Δούναβη, τα συμβαλλόμενα μέρη συμφώνησαν ότι πέρα από τις επικίνδυνες ουσίες προτεραιότητας στο πλαίσιο της οδηγίας πλαισίου για τα ύδατα, τα κυανίδια θεωρούνται επίσης σχετικά επικίνδυνες ουσίες,

Ε. λαμβάνοντας υπόψη ότι την τελευταία εικοσιπενταετία έχουν συμβεί σε ολόκληρο τον κόσμο περισσότερα από 30 μεγάλα ατυχήματα με διαρροή κυανιδίων, το χειρότερο από τα οποία πριν από 10 χρόνια, όταν περισσότερα από 100 000 κυβικά μέτρα νερό μολυσμένο με κυανίδια διέρρευσαν από δεξαμενή χρυσωρυχείου της Μπάια Μάρε (Ρουμανία) στον ποτάμιο σύστημα Σόμες-Τίτζα-Δούναβη προκαλώντας τη μεγαλύτερη οικολογική καταστροφή της κεντρικής Ευρώπης την εποχή εκείνη, καθώς επίσης πως δεν υπάρχει καμιά ουσιαστική εγγύηση ότι τέτοια ατυχήματα δεν θα ξανασυμβούν, λαμβανομένης ιδιαίτερα υπόψη της αυξανόμενης συχνότητας των ακραίων μετεωρολογικών φαινομένων, όπως οι ισχυρές και συχνές βροχοπτώσεις, σύμφωνα με τις προβλέψεις την Τέταρτης Έκθεσης Αξιολόγησης της Διακυβερνητικής Ομάδας για την Κλιματική Μεταβολή·

ΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ εξακολουθούν να εξετάζουν νέα σχέδια για μεγάλης κλίμακας επιφανειακές εκμεταλλεύσεις χρυσού με τη χρήση κυανιδίων, σε πυκνοκατοικημένες περιοχές, που θέτουν περαιτέρω σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον,

Ζ. λαμβάνοντας υπόψη ότι σύμφωνα με την οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να φέρνουν και να διατηρούν τους υδάτινους πόρους σε «καλή κατάσταση», καθώς και να προλαμβάνουν τη ρύπανσή τους με επικίνδυνες ουσίες· λαμβάνοντας υπόψη, ωστόσο, ότι η ποιότητα των υδάτων θα μπορούσε επίσης να εξαρτάται από την ποιότητα των υδάτων της αντίστοιχης υδρολογικής λεκάνης ποταμού γειτονικής χώρας όπου εφαρμόζονται τεχνικές εξόρυξης με χρήση κυανιδίων·

Η. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι διασυνοριακές επιπτώσεις από ατυχήματα με κυανίδια, ιδιαίτερα όσον αφορά τη μόλυνση μεγάλων υδρολογικών λεκανών και υπόγειων υδροφόρων στρωμάτων, υπογραμμίζουν την ανάγκη για μια προσέγγιση σε επίπεδο ΕΕ στη σοβαρή περιβαλλοντική απειλή που συνεπάγεται η εξόρυξη με χρήση κυανιδίων,

Θ. λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν έχουν θεσπιστεί ακόμα κανόνες πρόληψης και οικονομικές εγγυήσεις, η δε εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας για τη μεταλλεία με χρήση κυανιδίων εξαρτάται και από τις ικανότητες της εκτελεστικής εξουσίας σε κάθε κράτος μέλος, και ως εκ τούτου το να συμβεί ατύχημα είναι απλώς θέμα χρόνου και ανθρώπινης αμέλειας,

Ι. λαμβάνοντας υπόψη ότι η οδηγία για τα απόβλητα της εξορυκτικής βιομηχανίας δεν έχει εφαρμοστεί πλήρως σε ορισμένα κράτη μέλη,

ΙΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η μεταλλεία με τη χρήση κυανιδίων δημιουργεί λίγες θέσεις εργασίας και μάλιστα διάρκειας μόνο 8 έως 16 ετών, ενώ ενέχει κίνδυνο τεράστιων διασυνοριακών οικολογικών καταστροφών, το κόστος των οποίων δεν βαρύνει συνήθως τις υπεύθυνες επιχειρήσεις εκμετάλλευσης, που ως επί το πλείστον εξαφανίζονται ή κηρύσσουν πτώχευση, αλλά το κράτος, δηλαδή τους φορολογούμενους,

ΙΒ. λαμβάνοντας υπόψη ότι οι επιχειρήσεις εκμετάλλευσης δεν διαθέτουν μακροπρόθεσμη ασφάλιση για την κάλυψη του κόστους μελλοντικού ατυχήματος ή αστοχίας,

ΙΓ. λαμβάνοντας υπόψη ότι για να παραχθούν δύο γραμμάρια χρυσός χρειάζεται να εξορυχθεί ένας τόννος μετάλλευμα χαμηλής περιεκτικότητας και να δημιουργηθούν επιτόπου τεράστιες ποσότητες αποβλήτων, στα οποία παραμένει τελικά και το 25-50% του χρυσού· λαμβάνοντας, επιπλέον, υπόψη, ότι στα μεταλλευτικά έργα μεγάλης κλίμακας με χρήση κυανιδίων χρησιμοποιούνται εκατομμύρια κιλά κυανίδιο του νατρίου ετησίως, η μεταφορά και η αποθήκευση του οποίου ενέχει μεγάλο κίνδυνο καταστροφικών συνεπειών σε περίπτωση αστοχίας·

ΙΔ. λαμβάνοντας υπόψη ότι υπάρχουν εναλλακτικές μέθοδοι στη μεταλλεία με χρήση κυανιδίων, που θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν τις τεχνικές με βάση τα κυανίδια,

ΙΕ. λαμβάνοντας υπόψη ότι οργανώνονται έντονες δημόσιες αντιδράσεις στα συνεχιζόμενα σχέδια μεταλλείας με τη χρήση κυανιδίων, σε ολόκληρη την Ευρώπη, όχι μόνο από ιδιώτες, τοπικές κοινότητες και ΜΚΟ, αλλά και από κρατικούς φορείς, κυβερνήσεις και πολιτικούς,

1. θεωρεί ότι η συμμόρφωση προς τους στόχους της ΕΕ που περιλαμβάνονται στην οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα, και συγκεκριμένα η καλή χημική κατάσταση και η προστασία των υδάτινων πόρων, όπως επίσης η προστασία της βιοποικιλότητας, είναι δυνατόν να επιτευχθούν μόνο με την απαγόρευση της μεταλλείας με τη χρήση κυανιδίων·

2. ζητεί από την Επιτροπή να εισαγάγει πλήρη απαγόρευση της μεταλλείας με τη χρήση κυανιδίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση πριν από το τέλος του 2011, δεδομένου ότι αυτός είναι ο μόνος ασφαλής τρόπος για την προστασία των υδάτινων πόρων μας από τη ρύπανση με κυανίδια από μεταλλευτική δραστηριότητα, παράλληλα δε να εκπονήσει και τη συνήθη εκτίμηση επιπτώσεων·

3. λαμβάνει υπόψη τις σχετικές πρωτοβουλίες στο πλαίσιο των συστημάτων της ΕΕ και των Ηνωμένων Εθνών, και παροτρύνει ένθερμα για την ανάπτυξη και την εφαρμογή ασφαλέστερων εναλλακτικών μεθόδων μεταλλείας -ιδίως χωρίς τη χρήση κυανιδίων·

4. ζητεί από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να μην υποστηρίζουν, άμεσα ή έμμεσα, μεταλλευτικά σχέδια που περιλαμβάνουν μεθόδους με τη χρήση κυανιδίων στην ΕΕ, μέχρι να εφαρμοστεί η γενική απαγόρευση, ούτε να υποστηρίζουν τέτοια σχέδια σε τρίτες χώρες·

5. ζητεί από την Επιτροπή να ενθαρρύνει τον αναπροσανατολισμό της οικονομίας στις περιοχές στις οποίες απαγορεύτηκε η μεταλλεία με τη χρήση κυανιδίων, με κατάλληλη οικονομική στήριξη στις εναλλακτικές οικολογικές βιομηχανίες, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τον τουρισμό.

6. ζητεί από την Επιτροπή να προτείνει τροποποίηση της ισχύουσας νομοθεσίας για τη διαχείριση αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας, προκειμένου να επιβληθεί σε όλες τις επιχειρήσεις εκμετάλλευσης η υποχρέωση ασφάλισης για τις προκαλούμενες ζημίες και για την κάλυψη όλων των δαπανών αποκατάστασης της αρχικής γεωλογικής και χημικής κατάστασης του περιβάλλοντος σε περίπτωση ατυχήματος ή αστοχίας·

7. αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Συμβούλιο και την Επιτροπή, καθώς και στα Κοινοβούλια και τις Κυβερνήσεις των κρατών μελών.

http://antigoldgreece.wordpress.com/

Γιατί θα πρέπει να απαγορευθεί η μεταλλουργία πολύτιμων μετάλλων με κυάνιο στην Ευρώπη

των Daniel Popov, Μαρίας Καδόγλου και Stephanie Roth (1), Απρίλιος 2010

(εδώ σε pdf και εδώ στα αγγλικά)

Γενικά:

Το κυάνιο είναι μια ένωση του άνθρακα και του αζώτου. Είναι εξαιρετικά δηλητηριώδες τόσο ως αέριο (υδροκυάνιο) όσο και ως άλας (κυανιούχο νάτριο). Η υψηλή τοξικότητα του κυανίου ακόμα και σε χαμηλές δόσεις οφείλεται στην ευκολία με την οποία αντιδρά με άλλα στοιχεία και έτσι παρεμβαίνει στις φυσιολογικές βιολογικές λειτουργίες. Το ελεύθερο κυάνιο όπως χρησιμοποιείται στην μεταλλουργία πολυτίμων μετάλλων είναι η πλέον τοξική μορφή, με άμεσες και οξείες επιπτώσεις, ενώ δεν αφήνει ίχνη της δράσης του (2). Το αέριο κυάνιο είναι βιολογικό όπλο γνωστό για τη χρήση του στα στρατόπεδα θανάτου των Ναζί κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η μεταλλευτική βιομηχανία αρέσκεται να τονίζει ότι το κυάνιο απαντάται στη φύση σε χαμηλές δόσεις, π.χ. στα πικραμύγδαλα, όμως αυτή η παρατήρηση δεν έχει καμία σχέση με την χρήση του κυανίου σε μεγάλη κλίμακα στη μεταλλουργία.

Η βιομηχανία πολυτίμων μετάλλων χρησιμοποιεί κυανιούχο νάτριο για να διαχωρίσει τον χρυσό και τον άργυρο. Η συγκεκριμένη βιομηχανία είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής κυανιούχου νατρίου στον κόσμο, χρησιμοποιώντας 180.000 τόνους ετησίως ή 75% της παγκόσμιας παραγωής. Οι μεγαλύτεροι παραγωγοί κυανιούχου νατρίου παγκοσμίως είναι η DuPont, η CyPlus, η Cyanco, η Australian Gold Reagents και η Orica. Ακολουθούν παραγωγοί στη Δημοκρατία της Κορέας και την Κίνα.

  • Ως αποτέλεσμα της ανόδου στην τιμή του χρυσού η αγορά κυανιούχου νατρίου έχει υποστεί αλλαγές. Η εταιρείες εξόρυξης πολυτίμων μετάλλων επενδύουν σε νέα προγράμματα μεταλλευτικής έρευνας, ενώ παράλληλα παρατείνουν τη δραστηριότητα σε μεταλλεία που βρισκόταν σε φθίνουσα πορεία. Αυτό έχει οδηγήσει σε αυξημένη ζήτηση κυανιούχου νατρίου.
  • Στην Ευρώπη, μεταλλουργία πολύτιμων μετάλλων με κυάνιο γίνεται σήμερα σε δυο μεταλλεία: στη Σουηδία από την Boliden (4) και στη Φινλανδία από την Agnico-Eagle στο Kittila (5). Τα μεταλλεία χρυσού της Rio Narcea στην Ισπανία που ανήκουν τώρα στην Lundin Mining Corporation έκλεισαν το 2006.
  • Αρκετές, κυρίως Καναδικές, μεταλλευτικές εταιρείες προτείνουν ιδιαίτερα μεγάλης κλίμακας επιφανειακά μεταλλεία που θα βασίζονται στο κυάνιο σε κατοικημένες περιοχές σε όλη την οροσειρά των Καρπαθίων και τις απολήξεις της (Σλοβακία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Βουλγαρία και Ελλάδα).

Η κληρονομιά της χρήσης του κυανιούχου νατρίου στην μεταλλευτική/μεταλλουργία:

Στην μεταλλουργία, το κυανιούχο νάτριο χρησιμοποιείται για να διαχωρίσει τον χρυσό και τον άργυρο από το λειοτριβημένο μετάλλευμα. Προβλήματα προκύπτουν κατά τη μεταφορά του κυανίου, όταν συμβαίνουν ατυχήματα στα φορτηγά σε κακούς δρόμους με πολλές στροφές ή όταν συμβεί αστοχία στο φράγμα της λίμνης τελμάτων τέτοια ώστε το κυάνιο να εισέλθει στους υδροφορείς. Ατυχήματα σε μεταλλεία που περιλαμβάνουν διαρροές κυανίου έχουν καταστροφικές οικολογικές επιπτώσεις. Κατά κανόνα, το κυάνιο σκοτώνει κάθε ζωή στα ρέματα όπου εισέρχεται και σε σημαντική απόσταση.

Για παράδειγμα, ένα ατύχημα σε εργοστάσιο επεξεργασίας χρυσού στη Baia Mare της Ρουμανίας το 2000 είχε σαν αποτέλεσμα μεγάλη διαρροή κυανίου. Ισχυρή χιονόπτωση που ακολουθήθηκε από βροχή προκάλεσε τη διάρρηξη ένος φράγματος τελμάτων με αποτέλεσμα μεγάλη ποσότητα υδαρών μεταλλευτικών αποβλήτων και κυανίου να εισέλθει στο ποτάμιο σύστημα. Η ρύπανση συνεχίστηκε στο Δούναβη, ένα μεγάλο ποταμό της Ανατολικής Ευρώπης που διαρρέει πολλές χώρες και εκβάλει στη Μαύρη Θάλασσα. Αναφέρθηκαν εκτεταμένοι θάνατοι ψαριών από το κυάνιο, όχι μόνο στη Ρουμανία αλλά και στις άλλες χώρες κατάντι της διαρροής. Τέσσερις εβδομάδες μετά το ατύχημα, το κυανιούχο “κύμα” ήταν ακόμα μετρήσιμο στο Δέλτα του Δούναβη, περίπου 2.000 χλμ από την πηγή της διαρροής.

Αν και μια ομάδα επείγουσας δράσης εργαζόταν διαρκώς για να επιδιορθώσει το φράγμα, αρκετό κυάνιο απελευθερώθηκε ώστε να προκαλέσει τεράστια οικολογική καταστροφή κατά μήκος των ποταμών Τίσα και Δούναβη. Η διαρροή σκότωσε πάνω από 1.200 τόννους ψαριών και έθεσε σε κίνδυνο τα πουλιά ενός εθνικού πάρκου που τρέφονταν με τα ψάρια (6). Στην Ουγγαρία αναφέρθηκε ότι η διαρροή είχε σαν αποτέλεσμα ένα “χαλί” από νεκρά ψάρια μήκους ενός χιλιομέτρου και άφησε το ένα τέταρτο του πληθυσμού χωρίς πόσιμο νερό. Υπήρχαν επίσης αρνητικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινότητες, την οικονομία τους και τον τουρισμό, λόγω της απώλειας της αλιευτικής βιομηχανίας (7).

Αν και οι ζημίες από το ατύχημα στον πληθυσμό και το περιβάλλον της Ρουμανίας δεν αναγνωρίστηκαν ποτέ από τη Ρουμανική κυβέρνηση, διαρροές μεταλλευτικών αποβλήτων από την ίδια πηγή συμβαίνουν από τότε σε σχεδόν ετήσια βάση (8).

Από την καταστροφή της Baia Mare και μετά, έχουν αναφερθεί τουλάχιστον 25 ατυχήματα που περιλαμβάνουν διαρροή κυανίου σε μεταλλεία σε όλο τον κόσμο (9). Δύο από αυτά τα ατυχήματα συνέβησαν σε μεταλλεία που λειτουργούν εταιρείες οι οποίες έχουν υπογράψει τον διεθνή Κώδικα Διαχείρισης Κυανίου, μια εθελοντική πρωτοβουλία της βιομηχανίας εξόρυξης χρυσού που αποσκοπεί στην μείωση των ατυχημάτων όπως οι διαρροές κυανίου.

Η ανταπόκριση της κοινωνίας των πολιτών:

Η οροσειρά των Καρπαθίων και οι απολήξεις της είναι πλούσιες σε ορυκτούς πόρους. Κατά τα τελευταία δέκα χρόνια, μεταλλευτικές εταιρείες κυρίως Καναδικής ιδιοκτησίας, αναπτύσσουν προτάσεις για μεγάλης κλίμακας μεταλλεία χρυσού/αργύρου που θα βασίζονται στη χρήση κυανίου στη Σλοβακία, την Ουγγαρία, τη Βουλγαρία και την Ελλάδα. Κανένα από αυτά τα μεταλλεία δεν βρίσκεται επί του παρόντος σε λειτουργία και μέχρι που γράφτηκε αυτό το κείμενο κανένα δεν είχε λάβε την περιβαλλοντική αδειοδότηση. Η άδεια της χρήσης κυανίου δίνεται μαζί με την περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Ολες οι προτάσεις έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά:

  • Μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις, με επιφανειακή (open-pit) εξόρυξη και τη χρήση κυανίου.
  • Τοποθετημένες σε περιοχές όπου υπήρχε μεταλλεία και στο παρελθόν. Ορισμένες παρουσιάζονται ως πρωτοβουλίες “επαναλειτουργίας”. Αυτό σημαίνει ότι οι ιδιωτικές εταιρείες λαμβάνουν άδεια εκμετάλλευσης με την προϋπόθεση οτι θα αντιμετωπίσουν τα προβλήματα από τα παλιά κρατικά μεταλλεία, απαλλάσσοντας έτσι το κράτος από αυτήν την ευθύνη.
  • Τοποθετημένες σε πυκνοκατοικημένες περιοχές ή/και κοντά σε μεγάλες πόλεις.
  • Ορισμένες περιλαμβάνουν αναγκαστική επανεγκατάσταση του πληθυσμού.
  • Τοποθετημένες κοντά σε σημαντικούς δια-συνοριακούς υδατικούς πόρους.
  • Υπάρχει αλληλεπικάλυψη του αποτυπώματος των έργων με πολιτιστικά και φυσικά μνημεία.
  • Υπάρχει αντίδραση των τοπικών κοινοτήτων και/ή μη κυβερνητικών οργανώσεων.

Νομοθεσία Ε.Ε.:

Ως ανταπόκριση στο ατύχημα της Baia Mare, η Ε.Ε. υιοθέτησε την “Οδηγία για τη διαχείριση των αποβλήτων της εξορυκτικής βιομηχανίας” (“Οδηγία”)) τον Οκτώβριο του 2005. Πρόκειται για ένα αδύνατο νομοθετικό εργαλείο (10), αποτέλεσμα εντατικής προώθησης των συμφερόντων (lobbying) της βιομηχανίας πολυτίμων μετάλλων (11), καθώς επίσης και των προβληματισμών που εκφράστηκαν από τις πλούσιες σε ορυκτούς πόρους χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης.

Η εφαρμογή της έχει επίσης αδυναμίες. Στη Βουλγαρία για παράδειγμα, η ενσωμάτωση της Οδηγίας στο νομικό πλαίσιο της χώρας, απλώς αναβλήθηκε για το 2018. Τα επιτρεπτά επίπεδα κυανίου στη Βουλγαρία είναι σήμερα 25 ppm, ενώ η Οδηγία θέτει ως ανώτατο όριο τα 10 ppm. Aυτό προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, δεδομένου ότι μια Καναδική μεταλλευτική εταιρεία, η Dundee, προτείνει τώρα δυο μεγάλα μεταλλευτικά έργα χρυσού/αργύρου με βάση το κυάνιο στη Βουλγαρία (στο Krumovgrad και το Chelopech). Και οι δυο περιοχές είναι πυκνοκατοικημένες, ενώ το Krumovgrad βρίσκεται κοντά στον ποταμό Έβρο (Maritza στα Βουλγαρικά) ο οποίος περνά τα σύνορα και εισέρχεται στην Ελλάδα.

Για να γίνει αντιληπτή η επιτρεπτή συγκέντρωση των 10 ppm, μια διαρροή κυανίου μόλις 1 ppm στον ποταμό Τρεντ στην Αγγλία τον Οκτώβριο του 2009, οδήγησε σε θάνατο των ψαριών και επηρρέασε 20 μίλια του ποταμού. Το κυάνιο σκότωσε τα βακτήρια που χρησιμοποιούνταν σε έναν κοντινό σταθμό βιολογικού καθαρισμού λυμάτων και ο συνδυασμός του κυανίου με την αμμωνία σκότωσε χιλιάδες ψάρια (12). Σύμφωνα με την Οδηγία, τα επιτρεπτά επίπεδα κυανίου είναι δέκα φορές υψηλότερα.

Άλλη μια σημαντική ανεπάρκεια της Οδηγίας είναι ότι δεν αντιμετωπίζει τις εκπομπές κυανίου στον αέρα από τις μεταλλευτικές δραστηριότητες. Η Καναδική μεταλλευτική εταιρεία Gabriel Resources προτείνει ένα μεταλλείο των 13 εκατομμυρίων τόνων ετησίως στη Rosia Montana της Ρουμανίας, το οποίο θα χρησιμοποιεί 13-15 εκατομμύρια κιλά κυανίου το χρόνο, ενώ πάνω από 130 κιλά κυανίου θα εκπέμπονται στον αέρα καθημερινά στα 16 χρόνια λειτουργίας του μεταλλείου (13). Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει νομοθεσία της Ε.Ε. που να ρυθμίζει τέτοιες εκπομπές κυανίου στον αέρα.

Δεν αποτελεί έκπληξη το ότι σε όλες οι χώρες της Ε.Ε. όπου υπάρχουν προτάσεις για μεταλλεία που θα χρησιμοποιούν κυάνιο, υπάρχουν οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που αντιτίθενται σε τέτοια έργα. Στην Σλοβακία, η αντίδραση (14) στην πρόταση της Καναδικής εταιρείας Tournigan (15) Kremnica οδήγησε στο πέρασμα ενός νόμου βάσει του οποίου μια πρόταση για μεταλλείο θα μπορεί να προχωρήσει μόνον αν έχει τη στήριξη της τοπικής κυβέρνησης. Στην Ουγγαρία, η αντίδραση στην πρόταση της Carpathian Gold (16) οδήγησε σε έναν πρωτοποριακό νόμο που απαγορεύει τη μεταλλουργία με τη χρήση κυανίου. Σύμφωνα με επαγγελματική δημοσκόπηση που διεξήχθη το Δεκέμβριο 2009, το 75% των Ούγγρων που ρωτήθηκαν υποστήριζαν την απαγόρευση (17). Η αντίδραση στην ανάπτυξη της Rosia Montana από την Gabriel’s Resources (18) οδήγησε σε πολλαπλές δικαστικές αγωγές και σε μια μεγάλη εκστρατεία της κοινωνίας των πολιτών που υποστηρίζει την πρόταση νόμου που κατατέθηκε στο Κοινοβούλιο για απαγόρευση της μεταλλουργίας με τη χρήση κυανίου (19). Σύμφωνα με επαγγελματική δημοσκόπηση που έγινε το 2008, το 67% των Ρουμάνων υποστηρίζουν ένα τέτοιο μέτρο (20). Αντιμέτωπη με δικαστικές προσφυγές και εκστρατείες από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στη Βουλγαρία (21), η Καναδική μεταλλευτική εταιρεία Dundee (22) ανακοίνωσε την άνοιξη 2010 ότι θα εξέταζε από την αρχή την ανάπτυξη της πρότασης για το Krumovgrad, αυτή τη φορά χωρίς τη χρήση κυανίου. Στην Ελλάδα, καμία από τις μεγάλης κλίμακας προτάσεις για εκμετάλλευση πολύτιμων μετάλλων (23) δεν αναπτύχθηκε, λόγω των προσφυγών και της σθεναρής αντίδρασης των άμεσα επηρεαζόμενων κοινοτήτων.

Εναλλακτικές τεχνολογίες της κυάνωσης και λίγα λόγια για την ανακύκλωση του χρυσού:

Εφαρμόσιμες τεχνολογίες εναλλακτικές της εκχύλισης χρυσού/αργύρου με κυάνιο υπάρχουν (25), αλλά δεν προτιμούνται από τη μεταλλευτική βιομηχανία γιατί το κυάνιο είναι η “φτηνότερη” επιλογή, με την προϋπόθεση ότι οι εταιρείες μπορούν να φορτώσουν τους κινδύνους στο περιβάλλον και το κοινό.

Την ίδια στιγμή, η ανακύκλωση χρυσού αυξάνεται εντός της Ε.Ε. Η Σουηδική μεταλλευτική εταιρεία Boliden παράγει περίπου 15 τόνους χρυσού ετησίως, με τα δύο τρίτα περίπου να προέρχονται από ανακύκλωση του μετάλλου και το υπόλοιπο από μεταλλεία που χρησιμοποιούν κυάνιο (26). Η Βελγική εταιρεία Umicore (27) εγκατέλειψε την εξόρυξη και τώρα επικεντρώνεται αποκλειστικά στην ανάκτηση και ανακύκλωση μετάλλων. Απασχολεί 13.720 ανθρώπους και το 2009 είχε κύκλο εργασιών $6,9 δις. Ανακτά μέταλλα, όπως χρυσό, από τοξικά ηλεκτρονικά σκουπίδια (e-waste): από τα βουνά των ανεπιθύμητων τηλεοράσεων, υπολογιστών και κινητών τηλεφώνων που παράγονται κάθε χρόνο στην Ε.Ε. Η εταιρεία περιγράφει τη δραστηριότητά της ως “υπέργεια εξόρυξη” (aboveground mining). Η Umicore παράγει 30 τόνους ανακυκλωμένου χρυσού το χρόνο, από ένα μικρό μόνο μέρος των κινητών τηλεφώνων που απορρίπονται (28). Μόνο αυτή η μία Βελγική εταιρεία παράγει σχεδόν το διπλάσιο χρυσό κάθε χρόνο από αυτόν που σχεδιάζει να παράγει η Gabriel Resources ανατινάζοντας τα βουνά της Τρανσυλβανίας στη Rosia Montana.

Η επιλογή για την Ευρώπη είναι ξεκάθαρη. Μπορούμε να ηγηθούμε του κόσμου για τις τεχνολογίες ανακύκλωσης του 21ου αιώνα, δημιουργώντας δεκάδες χιλιάδες θέσεις πράσινων θέσεων εργασίας, ή διαφορετικά να επιτρέψουμε στις Καναδικές και άλλες εταιρείες να δυναμιτίζουν τα τοπία μας, απειλώντας υπόγεια νερά, ποτάμια, αλλά και την άγρια ζωή και την ανθρώπινη υγεία σε πολλά κράτη-μέλη. Η ΕΕ πρέπει να δράσει τώρα, προτού αυτά τα προγράμματα ξεκινήσουν. Γι’αυτό καλούμε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙ ΤΗΝ ΕΞΟΡΥΞΗ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΠΟΥ ΒΑΣΙΖΕΤΑΙ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΥΑΝΙΟΥ.

1 D. Popov: dpopov@bankwatch.org, Maria Kadoglou: kadoglou@the.forthnet.gr και Stephanie Roth: stephanie.d.roth@gmail.com

2 http://www.greenpeace.org/raw/content/seasia/en/press/reports/cyanide‐gold‐mining‐s‐devasta.pdf

3 Sodium Cyanide, Bala Suresh with Takashi Kumamoto, published by SRI Consulting, January 2010. Δείτε http://www.sriconsulting.com/CEH/Public/Reports/770.9000/

4 http://www.boliden.com

5 http://www.agnico-eagle.com/Our-Business/Operating-Mines/Kittila/default.aspx

6 UNEP/OCHA 2000a, b.

7 UNEP/OCHA 2000a, b.

8 http://www.bancyanide.ro

9 http://www.wise‐uranium.org/mdaf.html, http://www.greenpeace.org/raw/content/seasia/en/press/reports/cyanide-gold-mining-s-devasta.pdf και http://www.rainforestinfo.org.au/gold/spills.htm

10 http://www.eeb.org/activities/waste/mining_waste/MWD‐conciliation‐briefing‐WWF‐EEB‐101005.pdf

11 http://www.cabinetstewart.com/services/contact‐builder.html

12 http://www.guardian.co.uk/uk/2009/oct/07/pollution‐river‐trent‐investigation και http://www.thisisstaffordshire.co.uk/news/Search-begins-life-River-Trent/article-1420759-detail/article.html

13 Annex to the EIA, Gabriel Resources, page 68 of volume 62 (English version) at http://www.mmediu.ro

14 http://spectator.sme.sk/articles/view/21925/3/

15 http://www.tournigan.com/s/home.asp

16 http://www.carpathiangold.com

17 http://cianmentes.org/

18 http://www.gabrielresources.com

19 http://www.rosiamontana.org

20 http://www.bancyanide.ro/index.shtml?x=2854&cmd[97]=c

21 http://bankwatch.ecn.cz/project.shtml?apc=147581‐1904290‐‐‐1&x=2207300&d=r

22 http://www.dundeeprecious.com

23 http://www.mmpindia.org/greece.PDF

24 http://antigoldgreece.wordpress.com/

25 http://www.serconline.org/mining/faq.html

26 http://investors.boliden.com/files/press/boliden/Boliden_Annual_report_2009_en.pdf

27 http://www.umicore.com/en/

28 http://www.nytimes.com/2008/01/13/magazine/13Cellphone‐t.html